Cumhuriyetimizin ikinci yüzyılına adım attığımız bu kritik eşikte, eğitim sistemimizin en kadim tartışması olan "eğitim mi, öğretim mi?" suali, ne yazık ki son haftalarda okullarımızın bahçelerine kadar sızan şiddet ve tahammülsüzlük vakalarıyla yeniden ve can yakıcı bir şekilde gündemimize oturdu.

Eğitim camiasının kıymetli paydaşları ve MEKTEP dergisinin değerli okurları;

Milli Eğitim Temel Kanunu’nun bize yüklediği misyon; sadece bilgili değil, "bedenî, zihnî, ahlâkî, manevî, sosyal ve kültürel nitelikler yönünden gelişmiş" fertler yetiştirmektir. Ancak bugün aynaya baktığımızda, öğretim (instruction) kısmında dijitalleşen dünyaya uyum sağlarken, eğitim (education/tâlim-terbiye) kısmında derin bir boşlukla karşı karşıya olduğumuzu görmezden gelemeyiz.

Biz Neyi İhmal Ettik?

Son dönemde yaşanan müessif hadiseler, birer asayiş sorunu olmanın ötesinde, pedagojik bir imdat çığlığıdır. Peki, biz neyi ihmal ettik de okul iklimi bu denli yaralandı?

Birincisi, "bilgi" ile "hikmet" arasındaki bağı kopardık. Öğrencilerimize matematik formüllerini, kimyasal elementleri ya da tarihsel kronolojiyi kusursuz bir şekilde ezberletirken; bu bilginin insan ruhunu nasıl incelteceğini, başkasının hukukuna saygı duymanın bir medeniyet borcu olduğunu anlatmakta zayıf kaldık. Başarıyı sadece sınav kâğıtlarındaki net sayısına indirgediğimiz an, ahlâkı bir "seçmeli ders" parantezine hapsetmiş olduk.

İkincisi, okulu sadece bir "istihdam hazırlık merkezi" olarak konumlandırdık. Ekonomik sistemin gerektirdiği teknik becerileri merkeze alırken, insanı insan yapan duygu regülasyonu, empati ve çatışma çözme becerilerini "yumuşak beceriler" diyerek ikincilleştirdik. Oysa bir gencin türev çözebilmesi kadar, öfkesini yönetebilmesi de bir eğitim başarısıdır.

Üçüncüsü ve belki de en önemlisi, aile-okul-toplum üçgenindeki manevi bağı zayıflattık. Eğitimin, dört duvar arasında biten bir süreç olmadığını unuttuk. Dolayısıyla toplumun genelindeki dilin sertleşmesi, dijital mecralardaki kontrolsüz şiddet içeriği ve ailenin eğitimi sadece okula devreden tutumu, öğretmenlerimizi sınıfta yalnız bıraktı.

Çözüm: Değerler Eğitiminden "Eylemde Değerlere"

MEB müfredatlarında "Değerler Eğitimi" başlığı altında çok kıymetli çalışmalar yapılsa da, artık teoriden pratiğe, yani "kâğıttan kalbe" geçme vaktidir. İşte önümüzdeki dönemin yol haritası olması gereken temel yapı taşları:

1. Karakter ve Şahsiyet Eğitiminin Merkeze Alınması: Eğitim programlarımız, akademik başarı ile karakter gelişimini bir bütün olarak ele almalıdır. Bir öğrencinin toplumsal yardım projelerinde gösterdiği performans, en az fizik dersindeki başarısı kadar takdir görmeli ve teşvik edilmelidir. "İyi insan" olmak, okulun örtük değil, açık ve en temel müfredatı olmalıdır.
2. Okul İkliminin Rehabilite Edilmesi: Okullar sadece ders anlatılan binalar değil, birer "yaşam alanı"dır. Sanatın iyileştirici gücü ve sporun disipline edici doğası, müfredatın kenar süsü olmaktan çıkarılmalıdır. Estetik duygusu gelişmiş, bir enstrümanla hemhal olmuş ya da takım sporunun getirdiği "birlikte başarma" kültürünü tatmış bir gencin şiddete yönelme ihtimali istatistiksel olarak çok daha düşüktür.
3. Dijital Okuryazarlık ve Etik: Gençlerimizin vaktinin büyük kısmını geçirdiği dijital dünya, denetimsiz bir siber ormana dönüşmüş durumda. Milli Eğitim politikasında dijital okuryazarlık, sadece bir teknik beceri olarak değil, bir "dijital ahlâk" eğitimi olarak kurgulanmalıdır. Ekran başında anonimliğin verdiği cüretle başkasına zarar vermenin, fiziksel şiddetten farkı olmadığı bilinci aşılanmalıdır.
4. Öğretmenlik Mesleğinin İtibarı ve Psikolojik Destek: Öğretmen, sadece bilgi aktaran bir teknisyen değil, bir "rol model"dir. Yaşanan şiddet olaylarında en büyük yarayı alan meslektaşlarımızın hem hukukî hakları korunmalı hem de okul içi rehberlik servisleri, sadece öğrenciye değil, öğretmen ve veliye de odaklanan bir yapıya kavuşturulmalıdır.

Netice: Mektep, Yeniden Şifa Kapısı Olmalı

Cumhuriyetimizin kurucu ideali olan "fikri hür, irfanı hür, vicdanı hür" nesiller, ancak vicdanın sesini eğitimin merkezine koyarak yetiştirilebilir. Bizler; Yunus Emre’nin nezaketini, Mevlana’nın hoşgörüsünü ve Cumhuriyet’in modern rasyonalizmini aynı potada eritmek zorundayız.

Okul, sadece öğretim yapılan bir yer değil; şahsiyetin inşa edildiği, ruhun rafine edildiği bir "mektep" olmalıdır. Son haftalarda yaşadığımız acı tecrübeler, bize eğitimin ertelenemez bir güvenlik ve beka meselesi olduğunu hatırlatmıştır. Eğer bugün sınıfın kapısını sevgiyle, saygıyla ve adaletle açmazsak; yarın o kapının dışındaki dünyada huzuru bulmamız mümkün olmayacaktır.

Gelin, eğitimi sadece bir "bilgi yükleme" süreci olarak görmekten vazgeçelim. Evlatlarımızın zihinlerini modern bilgilerle donatırken, kalplerini de merhametle mühürleyelim. Unutmayalım ki; ahlaktan yoksun bir zekâ, toplum için sadece "yüksek nitelikli bir tehdit" üretir. Bizim ihtiyacımız olan, bilgisiyle dünyayı, ahlâkıyla insanlığı güzelleştirecek bir gençliktir.

Bu inançla, tüm eğitim camiasını "yeniden insan, yeniden erdem" demeye davet ediyorum.

Doç. Dr. Erdal KILIÇ - İMÜ STMF Türk Musikisi