Kral kaybederse şaşırır. Çünkü kral, kaybetme ihtimalini düşünerek yaşamaz. Onun dünyasında ihtimaller yoktur; sadece olması gerekenler vardır. Olması gereken gerçekleşmediğinde ise sorun sonuçta değil, dünyadadır. Dünya yanlış yapmıştır.

Alev Alatlı’nın zihinsel sertliğiyle bakarsak, kral dediğimiz şey bir kişi değil, bir algıdır. Alkışla beslenen, itirazdan uzak tutulan, haklılığı baştan kabul edilmiş bir konum. Kral olmak, çoğu zaman güçlü olmaktan değil, sorgulanmamaktan geçer. Bu yüzden kayıp, sadece bir yenilgi değil; sorgulanma ihtimalidir. Asıl korku da budur.

Kral kazanırken adildir. En azından öyle görünür. Cömerttir, kapsayıcıdır, büyük laflar eder. Çünkü kazanmak, ahlaklı olmayı kolaylaştırır. Kaybetmek ise karakteri ortaya çıkarır. Taht sallandığında, kelimeler sertleşir; biz dağılır, ben kalır. Suç hızla el değiştirir ama sorumluluk ortada bulunamaz.

Kral kaybettiğinde ilk yaptığı şey, hikayeyi değiştirmektir. Yenilgi kabul edilemez; çünkü kabul, eşitlenmektir. Eşitlenmek ise krallığın sonudur. Bu yüzden kayıp, dış etkenlere bağlanır: Zaman yanlıştır, insanlar nankördür, şartlar adaletsizdir. Her şey mümkündür; bir tek “yanıldım” cümlesi hariç. Alatlı’nın sıkça işaret ettiği gibi, akıl bu noktada hakikatin değil, egonun hizmetine girer. Akıl çalışır, gerekçe üretir, açıklama yapar. O kadar ikna edicidir ki, bir süre sonra kral da inanır. Böylece kaybetmiş ama haksızlığa uğramış olur. Mağlubiyet, ahlaki üstünlükle telafi edilir. Oysa asıl mesele kaybetmek değildir. Kaybetmek insana mahsustur. Asıl mesele, kaybettiğinde ne yaptığıdır. Kral çoğu zaman kaybı bir uyarı değil, bir hakaret olarak algılar. Uyarıyı duymayan ise aynı hatayı daha yüksek sesle tekrar eder. Kralın en büyük yanılgısı şudur: Gücü kendisi sanır. Güç gidince, geriye ne kaldığını bilmez. Taht, kimliktir artık. Taht yıkıldığında insan kalmak zorunda olmak, çoğu kral için ağır bir yüktür. Çünkü insan olmak; eksik olmayı, yanılmayı, öğrenmeyi gerektirir. Sonuçta kral kaybederse, dünya yerinde durur. Hayat devam eder. Yıkılan şey düzen değil, kralın kendine anlattığı hikayedir.

Ve belki de en acı gerçek şudur: Kralı asıl yıkan kayıp değil, ilk kez aynaya bakmak zorunda kalmasıdır.

Çünkü ayna, alkış tutmaz.

HACER ELBEY - EĞİTİM YÖNETİCİSİ