Bir Medeniyeti Yetiştiren Öğretmen Muallim-i Ekber: Hz. Muhammed (sav.) : Eğitim sadece ne söylediğimizle değil, nasıl söylediğimizle şekillenir.

Bazen bir cümle insanı ayağa kaldırır, bazen aynı cümle başka bir ağızda kalbi kırar. İşte bu yüzden öğretmenlik, bilgiden önce üslup işidir.

Hz. Peygamber’in öğreticiliğinde en çarpıcı yönlerden biri, hatayla kurduğu ilişkidir. Yanlışı görmezden gelmez; ama yanlış yapanı da incitmez. Düzeltirken utandırmaz, uyarırken kırmaz. Hedef aldığı şey davranıştır, kişi değil. Çünkü bilir ki; kırılan kalp öğrenmeye kapanır.

Bir bedevinin mescitte yaptığı yanlış karşısında yükselen sesleri susturup, “Onu bırakın” diyebilmek; eğitimde öfkeyi değil hikmeti seçmektir. Ardından gelen o cümle, asırlardır yankılanır:

“Sizler kolaylaştırıcı olarak gönderildiniz, zorlaştırıcı olarak değil.”

Bu, sadece bir nasihat değil; bir eğitim manifestosudur.

Hz. Peygamber duyguları yönetmeyi bilirdi. Kızdığında yüzünü çevirir, sevindiğinde gözlerini indirirdi. Tebessümü bir öğretim aracına dönüştürür, beden dilini kelimelerden daha güçlü kullanırdı. Çünkü bazı dersler kulakla değil, hâl ile verilir.

Soruyla derse başlar, merakı canlı tutar; örnekle anlatır, zihni açar; kıssayla kalbe yerleştirirdi. Bazen yere bir çizgi çizer, bazen elindeki bir nesneyi kaldırır, bazen bir çocuğun omzuna dokunurdu. Öğrencisini dinlerken acele etmez, soruyu küçümsemez, bilmediğinde “bilmiyorum” demekten çekinmezdi. Bu tevazu, öğretmenliğini küçültmez; bilakis büyütürdü.

Onun öğretmenliğinde disiplin vardır ama korku yoktur. Otorite vardır ama kibir yoktur. Ciddiyet vardır ama sertlik yoktur. Çünkü sevgiyle kurulan bağ, en güçlü disiplindir.

Bugün sınıflarda en çok neye ihtiyaç var diye sorulsa, belki de cevap nettir:

Daha az ses yükselten,

Daha çok anlayan,

Hatası olana yol gösteren öğretmenlere…

Hz. Peygamber’in üslubu bize şunu fısıldar:

Öğretmen, bilgiyi değil; güveni yükselttiğinde öğrenme kendiliğinden gelir.

ZİHİNDE AÇAN ÇİÇEKLER: NEBEVÎ METODUN ZARAFETİ

Anlatma, Yaşat: Kelimelerin Ötesindeki Bilgelik

Hakikat, bazen bir kelimenin kanatlarında taşınır, bazen de bir elin toprağa çizdiği dilsiz bir çizgide saklıdır. Muallim-i Ekber, bilgiyi sadece kulaklara fısıldayan bir anlatıcı değil; onu ruhun derinliklerine nakşeden bir gönül mimarıydı. O’nun rahle-i tedrisinde ilim, kağıtlardan değil, bizzat hayatın kalbinden süzülürdü.

Suretten Sirete: (Görselin ve Dokunuşun Gücü) Kelimelerin kifayetsiz kaldığı yerde, Efendimiz (sav) eşyayı ve mekanı birer öğretmene dönüştürürdü. Bazen toprağın bağrına çizgiler çizer, ömrün kısalığını ve arzuların sınırsızlığını o basit ama derin çizgilerle resmederdi. Bazen de parmaklarını birbirine kenetler, "Müminler birbirine bağlı bir bina gibidir" buyururken, toplumsal birliğin sarsılmaz mimarisini parmaklarının arasındaki o sarsılmaz bağla mühürlerdi. O’nun eğitiminde göz görür, akıl tartar, kalp tasdik ederdi.

Yaşayan Bir Misal Olmak Nebevi metodun en parlak mührü, "Yaparak ve yaşayarak öğretme" sırrında gizliydi. Bir bedeviye abdesti tarif etmek yerine, suyun her bir damlasının tenine değdiği o huzur dolu anı bizzat gösterirdi. "Beni namaz kılarken gördüğünüz gibi kılın" buyururken, O’nun kıyamı bir duruşun, rükûu bir tevazunun, secdesi ise mutlak bir teslimiyetin sessiz dersiydi. Talebesine "yap" diyen bir ses değil, "bak ve yap" diyen bir yaşantıydı O.

İdrakin Şahitliği Bu metodun meyvesi, sadece malumat sahibi zihinler değil; bilgiyi karaktere, sözü eyleme dönüştüren bir "yıldızlar nesli" oldu. Zira O, hikmeti bir yük olarak değil, bir nur olarak sundu. Bilgi, O’nun elinde soğuk bir veri olmaktan çıkıp, insanı kamil kılan sıcak bir soluğa dönüştü.

Kemal TUNÇ - EĞİTİM YÖNETİCİSİ