Bir zamanlar özel okul, birçok aile için yalnızca bir eğitim tercihi değil, aynı zamanda çocuklarının geleceğine yapılmış güçlü bir yatırım anlamına geliyordu.

Daha iyi yabancı dil eğitimi.

Daha güçlü akademik takip.

Daha güvenli bir okul ortamı. Daha bireysel ilgi.

Veliler büyük fedakârlıklarla bütçelerini zorluyor, kimi zaman kredi çekiyor, kimi zaman hayat standardından feragat ederek çocuklarını özel okullara gönderiyordu.

Ancak bugün hem İngiltere’de hem Türkiye’de şu soru giderek daha yüksek sesle soruluyor:

Acaba özel okul modeli ekonomik olarak sürdürülebilir mi?

İngiltere’de son dönemin en sıcak eğitim tartışmalarından biri tam da bu mesele.

İşçi Partisi hükümetinin özel okullara uyguladığı %20 KDV kararı, eğitim sektöründe ciddi bir kırılma yarattı. Yıllardır vergi muafiyetinden yararlanan özel okullar artık ciddi maliyet baskısıyla karşı karşıya.

Birçok okul ücretlerini artırmak zorunda kaldı.

Bu durum yalnızca okul yönetimlerini değil, aileleri de derinden etkiliyor. İngiliz basınında son aylarda sıkça şu hikâyelere rastlıyoruz:

Yıllardır çocuklarını özel okulda okutan orta gelirli aileler artık devlet okuluna geçmeyi düşünmeye başladı.

Çünkü mesele yalnızca eğitim tercihi olmaktan çıktı; ekonomik bir sürdürülebilirlik problemine dönüştü.

Peki bu tablo bize tanıdık geliyor mu?

Aslında Türkiye’de özel okul sektörü çok daha sessiz ama çok daha derin bir baskı altında.

Özellikle son yıllarda yükselen enflasyon, öğretmen maaşları, SGK maliyetleri, bina giderleri, yemek, servis, teknoloji yatırımları ve sürekli artan operasyonel harcamalar birçok özel okul için ciddi bir finansal baskı oluşturuyor.

Diğer tarafta ise veliler var.

Birçok aile artık özel okul ücretlerini karşılamakta zorlanıyor. Orta sınıf için özel okul giderek erişilmesi güç bir noktaya doğru ilerliyor. Bazı aileler çocuklarını özel okuldan almak zorunda kalırken, bazıları ise büyük ekonomik fedakârlıklarla bu sistemi sürdürmeye çalışıyor.

Ancak burada çoğu zaman görünmeyen çok önemli bir başka kriz daha var:

Öğretmen maliyetleri ve öğretmen sürdürülebilirliği.

Bir tarafta daha yüksek ücret beklentisi olan öğretmenler, diğer tarafta artan maliyet baskısı altındaki okul yönetimleri…

Birçok özel okul bugün çok zor bir denklemi çözmeye çalışıyor:

Kaliteli öğretmeni nasıl tutacağız, veliyi nasıl kaybetmeyeceğiz ve okulu ekonomik olarak nasıl ayakta tutacağız?

Fakat belki de henüz yeterince konuşulmayan daha büyük bir mesele kapıda:

Demografik dönüşüm.

Türkiye’de doğurganlık oranlarındaki düşüş artık yalnızca sosyolojik bir veri değil; eğitim sektörünü doğrudan etkileyecek stratejik bir gerçeklik haline geliyor. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın açıklamalarına göre mevcut eğilim devam ederse, önümüzdeki beş yıl içinde ilkokul çağındaki çocuk sayısında yaklaşık 900 bin azalma bekleniyor.

Bu ne anlama geliyor?

Bugün zaten maliyet baskısı altında olan özel okullar, yarın aynı zamanda küçülen bir öğrenci havuzu için rekabet etmek zorunda kalabilir.

Başka bir ifadeyle; önümüzdeki yıllarda mesele yalnızca “okulu nasıl ayakta tutacağız?” sorusu olmayabilir.

Belki de birçok okul için asıl soru şu olacak:

Azalan öğrenci nüfusunda mevcut özel okul yapısı sürdürülebilir olacak mı?

İşte asıl kritik soru burada başlıyor.

Özel okul gerçekten bir eğitim kurumu mu, yoksa giderek ekonomik baskılar altında ayakta kalmaya çalışan bir işletmeye mi dönüşüyor?

Bu soruyu sormak rahatsız edici olabilir.

Ancak eğitim dünyasının bunu cesurca tartışması gerekiyor.

Çünkü sürdürülebilir olmayan hiçbir model uzun vadede kaliteli eğitim üretemez.

Daha düşük ücret politikası öğretmen niteliğini düşürebilir. Sürekli fiyat artışı veliyi sistem dışına itebilir. Maliyet baskısı ise eğitim yatırımlarını azaltabilir.

Sonuçta kaybeden kim olur?

Ne okul sahibi.

Ne veli.

En büyük kaybeden çocuk olur.

Özel okulları yalnızca ticari kurumlar gibi görmek de, tamamen piyasa koşullarına terk etmek de uzun vadede doğru sonuç vermeyebilir. Çünkü özel okullar birçok ülkede kamunun eğitim yükünü paylaşan stratejik kurumlar olarak değerlendiriliyor.

Belki de artık Türkiye’de eğitim dünyasının şu zor soruyla yüzleşmesi gerekiyor:

Bugün yaşananlar geçici bir ekonomik kriz mi, yoksa özel okul modelinin yeniden tanımlandığı bir dönemin başlangıcı mı?

Ve daha da önemlisi:

Eğitimi yalnızca maliyet hesabına bırakırsak, geleceğin bedelini kim ödeyecek?

DR. BELMA UYSAL - EĞİTİM YÖNETİCİSİ